Tại đất nước tỷ dân, kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia – hay còn gọi là Cao khảo (Gaokao) – từ lâu đã được xem là một trong những kỳ thi khốc liệt nhất hành tinh, nơi một phần mười điểm cũng có thể quyết định vị thế xã hội và ngả rẽ tương lai của một đời người.
Với quy mô lên tới khoảng 12.9 triệu thí sinh đăng ký dự thi vào năm 2026, để duy trì tính công bằng tuyệt đối trong một xã hội cạnh tranh cao độ, chính phủ Trung Quốc đã xây dựng một hệ thống phòng thủ an ninh tích hợp công nghệ cao ở mức độ chưa từng có.
Nhìn từ góc độ này, giấc mơ gian lận để đạt điểm tuyệt đối môn Toán của một thí sinh bằng các tiểu xảo công nghệ là điều hoàn toàn bất khả thi.
Cuộc chiến chống gian lận này là một mạng lưới kiểm soát kỹ thuật số toàn diện bao trùm từ khâu bảo mật đề thi, phòng kiểm soát lối vào, hệ thống camera AI trong phòng thi cho tới quy trình chấm điểm lập trình hóa.
Đề thi như bí mật quân sự
Để đảm bảo đề thi không bị rò rỉ trước giờ phát đề, chính phủ Trung Quốc quản lý đề thi Cao khảo dưới danh nghĩa là bí mật quốc gia ở cấp độ bảo mật cao nhất.
Khoảng ba tháng trước kỳ thi, một đội ngũ chuyên gia và giáo viên trung học hàng đầu được tuyển chọn khắt khe và đưa đến các địa điểm hoàn toàn biệt lập, thường là các căn cứ quân sự bí mật hoặc các cơ sở an ninh kiên cố.
Tại đây, mọi thiết bị truyền thông cá nhân đều bị tịch thu, các thiết bị phá sóng vô tuyến hoạt động liên tục để ngăn chặn mọi tín hiệu di động. Các chuyên gia chỉ được phép liên lạc với người thân qua điện thoại cố định dưới sự giám sát ghi âm của cơ quan an ninh và chỉ được rời khỏi khu cách ly sau khi bài thi cuối cùng kết thúc.
Sau khi hoàn thiện, đề thi được chuyển giao trực tiếp cho các nhà in chuyên biệt do Bộ Giáo dục phối hợp cùng Cục Bảo vệ Bí mật Nhà nước chỉ định, thường nằm bên trong các nhà tù được quản lý nghiêm ngặt.
Toàn bộ công nhân xưởng in đều bị cách ly hoàn toàn với thế giới bên ngoài trong suốt thời gian in ấn. Mỗi mét vuông trong phân xưởng đều được giám sát bởi hệ thống camera độ nét cao kết nối trực tiếp với trung tâm chỉ huy an ninh quốc gia.
Vận chuyển dưới sự giám sát vệ tinh thời gian thực
Hành trình đưa đề thi từ xưởng in đến các hội đồng thi được thực hiện như một chiến dịch vận chuyển vũ khí quân sự. Xe vận chuyển là những phương tiện chuyên dụng có vỏ bọc thép kiên cố, tích hợp định vị vệ tinh GPS và camera giám sát 360 độ bên trong lẫn bên ngoài thùng xe.
Lộ trình của từng chiếc xe được giám sát chặt chẽ trên bản đồ số hóa của Bộ Công an, mọi sự dừng đỗ không theo lịch trình hoặc thay đổi tuyến đường đều lập tức kích hoạt hệ thống cảnh báo khẩn cấp. Áp tải xe luôn là các cán bộ thuộc cơ quan khảo thí phối hợp với lực lượng cảnh sát đặc nhiệm SWAT.
Khi đề thi được đưa về địa phương, chúng được lưu trữ trong các phòng an toàn thông minh. Lối vào phòng bắt buộc phải đi qua ba lớp cửa thép kiên cố với cơ chế quản lý đa khóa: cần ít nhất ba người giữ ba chiếc chìa khóa hoặc mật mã khác nhau có mặt cùng lúc mới có thể mở cửa.
Bên trong căn phòng trang bị camera nhận diện khuôn mặt để theo dõi danh tính của bất kỳ ai bước vào, cùng hệ thống cảm biến hồng ngoại phát hiện chuyển động kết nối trực tiếp đến đồn cảnh sát gần nhất.
“Lột trần” ngay tại phòng thi
Công nghệ ngăn chặn gian lận của Trung Quốc không chỉ dừng lại ở các vòng ngoài mà được siết chặt ngay tại ranh giới bước vào phòng thi. Mục tiêu tối thượng là đảm bảo không một thiết bị thu phát sóng nào có thể xâm nhập không gian thi cử.
Tại các tỉnh thành lớn như Hà Nam hay Quý Châu, thí sinh phải tuân thủ hệ thống kiểm soát lối vào mang tên “vào phòng thi không tiếng động. Quy trình “2+1” yêu cầu mỗi thí sinh phải đi qua hai lớp cổng an ninh thông minh trước khi được rà soát thủ công bằng máy dò kim loại cầm tay.
Cổng an ninh này được thiết kế để phát hiện những vật thể kim loại dù là nhỏ nhất, bao gồm cả gọng kính thông minh, tai nghe siêu nhỏ nằm sâu trong ống tai, hay các loại vòng đeo tay thông minh siêu mỏng. Thí sinh được khuyến cáo không mặc trang phục có nút kim loại hay phụ kiện khóa kéo để tránh kích hoạt còi báo động.
Chiến dịch siết chặt kính thông minh và thiết bị AI đeo người
Sự bùng nổ của các thiết bị đeo thông minh tích hợp AI thế hệ mới đã đặt ra một thách thức lớn cho các nhà tổ chức kỳ thi Cao khảo. Những chiếc kính AI thế hệ mới được trang bị camera siêu nhỏ ẩn dưới gọng kính, kết nối Bluetooth không dây và hiển thị văn bản ngay trên tròng kính bằng công nghệ phản chiếu ánh sáng.
Để dập tắt hoàn toàn chiêu trò tinh vi này, Bộ Giáo dục Trung Quốc đã phát lệnh siết chặt kiểm tra kính mắt trên toàn quốc. Các tỉnh như Quảng Đông, Phúc Kiến, Thượng Hải yêu cầu tất cả thí sinh đeo kính phải tháo kính ra, đặt lên bàn để giám thị kiểm tra thủ công dưới sự giám sát trực tiếp của camera phòng thi.
Bất kỳ hành vi mang kính thông minh nào vào phòng thi đều bị khép vào tội gian lận nghiêm trọng và bị hủy toàn bộ kết quả thi.
Xác thực sinh trắc học đa nhân tố chống thi hộ
Để ngăn chặn tình trạng thi hộ vốn từng là một vấn nạn nhức nhối trong quá khứ, quy trình xác thực sinh trắc học đã trở thành tiêu chuẩn bắt buộc tại tất cả các điểm thi Cao khảo. Thí sinh phải trải qua ba lớp xác minh độc lập bao gồm nhận diện khuôn mặt, quét dấu vân tay và quét mống mắt.
Hệ thống này được liên kết trực tiếp với cơ sở dữ liệu căn cước công dân của Bộ Công an, thực hiện đối sánh dữ liệu sinh trắc học chỉ trong vài giây. Quá trình kiểm tra này được thực hiện lặp lại nhiều lần trước, trong và ngay sau khi kết thúc buổi thi để đảm bảo không có bất kỳ sự tráo đổi nhân sự nào diễn ra trong phòng thi.
Song song với đó, Cục Quản lý vô tuyến điện quốc gia luôn cắt cử các xe dò sóng vô tuyến tuần tra liên tục quanh khu vực điểm thi. Mọi dải tần số lạ hay tín hiệu truyền dữ liệu bất thường phát ra từ phòng thi hoặc các khu dân cư lân cận đều bị định vị và chế áp ngay lập tức.
Giám thị AI và cơ chế giám sát kép
Nếu như các lớp bảo mật lối vào ngăn chặn thiết bị xâm nhập, thì bên trong phòng thi, mọi cử động của thí sinh và giám thị đều được đặt dưới sự giám sát nghiêm mật của AI.
Đây không phải là những robot vật lý di chuyển trong phòng thi gây mất tập trung cho thí sinh, mà là một hệ thống thuật toán phân tích thị giác máy tính chạy ẩn trên nền tảng máy chủ kết nối với hệ thống camera giám sát độ phân giải cao.
Hệ thống AI giám sát này được huấn luyện dựa trên hơn mô hình hành vi bất thường phổ biến trong thi cử. Khi thí sinh làm bài, hệ thống sẽ liên tục theo dõi và phân tích các chỉ số chuyển động cơ thể:
Phát hiện hành vi liên tục quay đầu sang hai bên, liếc nhìn bài thi của người khác hoặc cúi đầu quá thấp một cách đáng ngờ.
Phân tích các cử động lén lút như giấu tay dưới gầm bàn trong thời gian dài, thì thầm trao đổi tín hiệu hoặc chuyền giấy.
Nhận diện các hành vi bất thường của chữ viết hoặc thao tác tay không khớp với tiến trình làm bài thông thường.
Để đảm bảo tính chính xác và tránh gây căng thẳng không đáng có cho thí sinh, AI được lập trình để lọc bỏ các hành động tự nhiên như đẩy kính, gãi đầu hay xoay cổ thư giãn bằng cách yêu cầu hành vi bất thường phải kéo dài liên tục trên 5 giây mới kích hoạt cảnh báo.
Khi phát hiện nghi vấn, hệ thống sẽ chụp lại khung hình, khoanh đỏ khu vực nghi ngờ và gửi cảnh báo đến máy tính của phòng giám sát video chỉ trong vòng 0.5 giây. Giám thị trực hành lang sẽ nhận thông tin và tiếp cận phòng thi một cách tế nhị để xác minh, tránh làm gián đoạn buổi làm bài của phòng thi.
Toàn bộ AI trên toàn quốc đều bị khóa
Trong bối cảnh các công cụ AI tạo sinh như DeepSeek, Doubao (ByteDance), Kimi hay Tencent Yuanbao phát triển mạnh mẽ, chính phủ Trung Quốc đã ban hành quy định nghiêm ngặt yêu cầu các tập đoàn công nghệ lớn phải chủ động khóa các tính năng giải bài tập thông qua nhận diện hình ảnh hoặc truy vấn trực tiếp trong suốt thời gian diễn ra kỳ thi Cao khảo.
Ví dụ, khi người dùng gửi một bức ảnh chụp đề thi toán lên hệ thống Tencent Yuanbao hoặc Doubao trong khung giờ thi, ứng dụng sẽ lập tức hiển thị thông báo từ chối dịch vụ: “Chức năng này tạm ngưng hoạt động trong thời gian diễn ra kỳ thi Cao khảo” . Điều này chặn đứng khả năng thí sinh truyền đề thi ra ngoài cho đồng bọn sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn để giải bài nhanh.
Giám sát kép – Khi giám thị cũng bị AI canh chừng
Một điểm độc đáo trong hệ thống phòng chống gian lận của Trung Quốc là cơ chế giám sát ngược đối với cán bộ coi thi. Hệ thống camera AI liên tục phân tích hành vi của các giám thị trong phòng thi để đảm bảo tính trách nhiệm cao nhất.
Nếu một giám thị có các hành vi lơ là như đọc sách báo cá nhân, bấm điện thoại di động, ngủ gật, tụ tập nói chuyện với giám thị khác hoặc rời khỏi vị trí phân công không đúng quy trình, hệ thống AI sẽ lập tức ghi nhận lỗi vi phạm quy chế coi thi và gửi báo cáo trực tiếp về Hội đồng thi để xử lý kỷ luật.
Sau khi mỗi môn thi kết thúc, toàn bộ băng ghi hình tại tất cả các phòng thi trên toàn tỉnh tiếp tục được đưa vào hệ thống rà soát tự động một lần nữa để truy quét các hành vi vi phạm bị bỏ sót trong giờ thi.
Quy trình chấm thi “Double-Blind” kết hợp Big Data
Sau khi bài thi được thu bài và niêm phong, toàn bộ phiếu trả lời trắc nghiệm và bài làm tự luận của thí sinh lập tức được lực lượng an ninh áp tải về trung tâm chấm thi số hóa. Tại đây, các máy quét công nghiệp tốc độ cao sẽ quét toàn bộ bài thi thành các tệp ảnh số hóa độ phân giải cao. Hệ thống phần mềm chuyên dụng sẽ tự động mã hóa toàn bộ thông tin cá nhân của thí sinh thành mã số ngẫu nhiên.
Hệ thống chấm thi thông minh áp dụng nguyên tắc “phân rã đề thi ngẫu nhiên”. Giáo viên chấm thi không bao giờ được nhìn thấy toàn bộ bài thi của một thí sinh. Bài làm tự luận được hệ thống cắt ra thành từng câu hỏi riêng biệt.
Mỗi giám khảo ngồi trước màn hình máy tính chỉ được phân phối ngẫu nhiên một câu hỏi cụ thể của các thí sinh khác nhau để chấm điểm và họ hoàn toàn không biết câu hỏi đó thuộc về bài thi của ai hay các câu hỏi khác trong bài thi đó được chấm bao nhiêu điểm.
Cơ chế chấm kép độc lập
Đối với các bài làm tự luận như môn viết luận Ngữ văn hay các bước giải tự luận toán học, Trung Quốc áp dụng cơ chế chấm kép độc lập vô cùng khắt khe.
Vòng 1 và Vòng 2 : Mỗi câu hỏi tự luận được gửi ngẫu nhiên cho hai giáo viên khác nhau chấm điểm độc lập trên hai máy tính riêng biệt, không có sự trao đổi thông tin.
Đối soát sai số tự động : Hệ thống phần mềm sẽ tự động so sánh điểm số từ hai giáo viên này. Nếu độ lệch điểm nằm trong phạm vi sai số cho phép (ví dụ dưới 1 điểm đối với toán tự luận), hệ thống sẽ lấy điểm trung bình cộng của hai lần chấm làm điểm chính thức.
Vòng 3 (Chấm trọng tài) : Nếu độ lệch điểm vượt quá ngưỡng sai số quy định, hệ thống sẽ tự động thu hồi bài làm và chuyển cho giáo viên thứ ba chấm độc lập.
Hội đồng chuyên gia : Trong trường hợp điểm số vòng ba vẫn có sự phân kỳ lớn, bài thi sẽ được đưa lên Hội đồng chuyên gia chấm thi Cao khảo để tiến hành thẩm định tập thể và đưa ra quyết định cuối cùng.
Hình phạt nghiêm trị
Trong suốt quá trình chấm thi, hệ thống phân tích dữ liệu lớn (Big Data) hoạt động liên tục để giám sát tính ổn định của các giám khảo. Hệ thống tự động vẽ biểu đồ phân phối điểm số của từng giáo viên chấm thi theo thời gian thực.
Nếu phát hiện một giám khảo có xu hướng cho điểm quá lỏng tay hoặc quá chặt tay so với phổ điểm chung của hội đồng chấm, hoặc tốc độ click cho điểm quá nhanh bất thường, hệ thống sẽ tạm dừng quyền chấm của giám khảo đó và gửi cảnh báo cho tổ trưởng tổ chấm thi để rà soát lại các bài đã chấm.
Bên cạnh đó, phần mềm chấm thi còn tự động đối chiếu chéo kết quả giữa phần thi trắc nghiệm (được chấm bằng máy quét tự động) và phần thi tự luận của thí sinh.
Những bài thi có điểm trắc nghiệm đạt mức tuyệt đối nhưng điểm tự luận thấp bất thường, hoặc bài thi có chữ viết không đồng nhất giữa các trang làm bài, sẽ lập tức bị hệ thống phân loại và chuyển vào danh mục “nghi vấn gian lận” để Hội đồng chuyên gia tiến hành giám định chữ viết tay trực tiếp.
Sau khi hoàn tất toàn bộ quy trình chấm điểm, dữ liệu điểm số sẽ được đưa vào hai hệ thống máy chủ chạy độc lập để đối chiếu chéo kết quả cuối cùng trước khi công bố ra đại chúng.
Sự nghiêm mật của kỳ thi Cao khảo Trung Quốc được duy trì không chỉ nhờ công nghệ mà còn nhờ hệ thống pháp luật không có vùng cấm. Kể từ khi hành vi gian lận thi cử bị đưa vào Bộ luật Hình sự năm 2015, Trung Quốc đã xử lý hình sự hơn 11.000 đối tượng vi phạm.
Những giáo viên, cán bộ giáo dục hoặc công chức nhà nước có hành vi tiếp tay cho đường dây gian lận, ngoài việc bị truy cứu trách nhiệm hình sự với án tù lên đến 7 năm, còn bị áp dụng các hình thức kỷ luật nghiêm khắc nhất như tước bằng cấp, cách chức, buộc thôi việc và cấm vĩnh viễn không được đảm nhiệm các vị trí trong ngành giáo dục.
Sự nghiêm trị này tạo ra một lăng kính răn đe mạnh mẽ, buộc mọi nhân sự tham gia vận hành kỳ thi phải tuân thủ kỷ cương một cách tuyệt đối.
